Pas uit: O ECHO van Stan Van Steendam

26 maart 2012 § Een reactie plaatsen

Bewonderaar Joël De Ceulaer & uitgever over BENIDORM! van Jo Van Damme

13 maart 2012 § Een reactie plaatsen

Dames en heren,

Toen de uitgever mij vroeg of ik hier vanavond een stichtend woord wilde zeggen aangaande Jo Van Damme en zijn nieuwe boek, maakte een gevoel van oprechte dank­baar­heid zich van mij meester. Van diepe nederigheid ook. Het is met schroom en trillende knieën dat ik in zijn bijzijn deze laudatio ten berde breng. U moet weten dat ik de betrokken auteur al bijna een kwarteeuw als een rolmodel beschouw. Ik heb dat altijd stiekem gedaan, kwansuis, in het verborgene, zonder medeweten van wie dan ook. Vandaag wil ik hierover bij wijze van coming out graag getuigenis afleggen. Als ik zeg dat Jo Van Damme een rolmodel voor mij is, dan bedoel ik dat uiteraard louter stilistisch. Ik ben onvoldoende vertrouwd met zijn morele en menselijke kwaliteiten om ook zijn integrale normen- en waardenpatroon tot het mijne te willen maken.

Nee, ik heb het hier vanavond over de auteur. Meer bepaald over de columnist. Het is op dat vlak dat Jo Van Damme mij, zonder zich daar overigens ook maar één seconde van bewust te zijn geweest, altijd heeft geïnspireerd. Vandaag doet hij dat nog altijd. Elke keer als ik mij zwetend en puffend en badend in de faalangst aan het klavier zet om een tekst te schrijven die moet doorgaan voor iets dat bij voldoende daglicht op een column lijkt, beeld ik mij in dat de spirit van Jo Van Damme bezit van mij neemt – als was hij een soort heilige geest die in mij kan nederdalen om mij de gave van het woord te schenken. Dat lukt niet vaak, dat lukt bijna nooit, maar áls het lukt, dan houd ik daar (behalve een gevoel dat ik wat te zwaar getafeld heb) een vorm van ironie en schalksheid aan over waar Jo Van Damme in Vlaanderen het patent op heeft en waarvoor hij tot ver buiten de grenzen be­kend zou staan, ware het niet dat hij de pech heeft zich in het Nederlands te moeten uitdrukken.

Ik deel in dat verband graag een kleine anekdote met u.  Ik heb Jo Van Damme ooit verdacht van plagiaat. Dat was eind de jaren tachtig, toen ik hem pas kende in zijn hoedanigheid van televisiekronikeur voor Panorama/De Post. Ik was bij dat blad aangespoeld als jongste bediende, wiens taak er vooral in bestond om bijschriften te maken bij staatsieportretten van invloedrijke vrouwelijke personaliteiten die men vandaag in volkse kringen ietwat oneerbiedig ‘babes’ pleegt te noemen. Het eerste wat ik in die tijd in Panorama/De Post altijd las was Netwerk, Van Dammes beroemde maar gevreesde column waarin menig televisievedette met de glimlach en een knipoog metersdiep de grond werd ingeprezen.  Nu had hij over de een of andere presentator eens geschreven dat alles erop wees dat diens hersenen even met vakantie waren. In de Ardennen, om precies te zijn. U vindt dat nu niet grappig, maar geloof me: in de context van zijn column, met zijn timing en zijn toonzetting was het dat wel. Ja, wij hebben in die tijd wat afgelachen.

Typisch Van Damme, vond ik dat toen. Iemand wiens hersenen met vakantie waren, je moest er toch maar opkomen. Wat een unieke vondst. Dacht ik. Tot ik een paar dagen later precies hetzelfde beeld aantrof in een roman van Ben Elton. Maar dan in het Engels, natuurlijk. Elton schreef over een van zijn personages dat diens brains were on vacation.  Jo zal zich dat niet herinneren, maar ik heb hem toen de vraag gesteld of hij dat boek van Elton gelezen had. Nee, antwoordde hij. En ik geloofde hem. Dat doe ik nog altijd. Toen al, en vandaag meer dan ooit, is het boven elke zweem van twijfel verheven dat Jo Van Damme de inspiratie van Ben Elton niet nodig heeft om grappig te zijn. Jo Van Damme, zo weten wij vandaag, is de plaatsvervanger van Ben Elton in Vlaanderen. Er is, behalve de taal waarin ze zich plegen uit te drukken, maar één verschil tussen beide woordkunstenaars.

Ben Elton, wij moeten daar eerlijk in zijn, is een harde werker. Zeg maar gerust: een uitslover. Jo Van Damme, daarentegen, leeft al een paar decennia alsof niet alleen zijn hersenen, maar ook de rest van zijn lichaam permanent met vakantie is. Beeld u eens in, dames en heren, hoeveel prachtige televisieseries en monologen en musicals en onemanshows en romans Vlaanderen rijker zou kunnen zijn mocht Jo Van Damme Ben Elton als rolmodel beschouwen en zich elke ochtend inbeelden dat diens arbeidsethos als een soort heilige geest bezit van hem neemt. Beeld u eens in wat er zou gebeurd zijn mocht Rudy Van Schoonbeek van uitgeverij Vrijdag Jo Van Damme twintig jaar vroeger aan het werk hebben gezet als romanschrijver. Wij zouden vandaag te maken hebben met een oeuvre van ronduit Eltoneske proporties. In plaats daarvan presenteert de auteur, op zijn toch al gevorderde leeftijd, hier vandaag pas zijn tweede prozaboekje. Hij mag van geluk spreken dat wij als artistieke fijnproevers de kwaliteit hoger in het vaandel voeren dan de kwantiteit.

Laten wij die kwaliteit eens wat nader in ogenschouw nemen. Met betrekking tot Ledeberg, zijn eerste roman, schreef ik in een recensie het volgende: ‘Ledeberg! gaat niet gebukt onder storende pretentie of nodeloos literaire ambities, het is een ongecompliceerd en schalks verhaal dat veeleer thuishoort in het universum van Herman Brusselmans dan in dat van pakweg Stefan Hertmans.’ Jo Van Damme is geen modale Vlaamse schrijver. Voor de goede orde: dat bedoel ik als een compliment. Ik heb de herseninhoud van de modale Vlaamse schrijver wel eens vergeleken met een uitgestrekte zandvlakte, waar benevens de occasionele windvlaag zelden iets van betekenis gebeurt. Een beeld dat weliswaar niet kan tippen aan die hersenen die met vakantie zijn, maar alle begin is moeilijk.

Maar terzake. Dames en heren,  Wie Ledeberg! naar waarde wist te schatten, zal zich zeker ook vermaken met Benidorm!, het boek naar aanleiding waarvan wij hier vanavond werden samengedreven in deze fraaie schouwburg, waar Jo Van Damme al vaak succes oogste als toneelauteur. De dialogen in Benidorm! zijn nog pittiger, de taal nog volkser, de humor nog krachtiger. Het boek is zelfs een beetje dikker. En de auteur, men voelt dat meteen, is gerijpt. Evenals zijn personages, die meer dan ooit de eretitel Sopranos van Ledeberg mogen dragen. Nee, werkelijk. Benidorm! is zo verrassend en zo goed dat ik mij voorneem om het nog déze week te lezen.

Joël De Ceulaer, Gent, 21 februari 2012

———-

Waarde heer Van Damme,

Toen tot uw én onze grote verbazing een tweede druk van uw voorgaande roman Ledeberg! moest besteld worden, hebt u gemeend ons te moeten melden dat u in uw volgende werk zou uitwijken uit deze stad. Sterker: sommige personages zouden niet zomaar eventjes een district verder een kijkje gaan nemen, nee, u meende godbetert een oord als de Spaanse toeristenstad Benidorm in het vizier te willen nemen. Slechts na langdurig aandringen onzerzijds hebt u zich geschikt naar het compromis om toch een belangrijk gedeelte van het nieuwe verhaal te willen doen plaatsvinden in de oorspronkelijke locatie van uw eerdere werk, meer bepaald omstreeks het Ledebergplein.

Toen ook nog maar eens een derde druk van genoemd boek Ledeberg! diende te worden opgelegd, verstoutte u zich om – in het kader van de lokale globalisatie, of was het de globale lokalisatie – te verlangen dat de presentatie van de nieuwe roman evenmin in de plaats van oorsprong zou plaatsvinden, maar in de naar uw aandragen op een breder cultureel draagvlak rekenende Minardschouwburg. Na alle creatieve meningsverschillen die tijdens het creatieproces van dit boek tussen u en ons hebben gespeeld, en die u gemeend hebt uitvoerig te moeten etaleren in uw schrijfwerk, hebben wij daar node mee ingestemd, slechts nadat wij vasthoudend geëist hebben dat hedenavond géén speciaal optreden van de in Benidorm werkelijk bestaande Sticky Vicky Show zou worden geprogrammeerd. Dan menen wij met Lady Angelina, die bereid is gevonden enige van haar prachtige nummers ten gehore te brengen, een artiest te hebben getroffen deze schouwburg tenminste waardig. Geheel in lijn met  onze immer consequente houding en overtuiging kiezen wij er bovendien voor om de genodigden niet te trakteren op Bulgaarse yoghurt, zoals door u nochtans verlangd, maar op het klassieke glas.

Dat u bovendien halsstarrig blijft weigeren om op een plechtigheid als deze niet enkele sympathieke woorden te richten tot de talrijke aanwezigen, heeft ten slotte alléén maar als voordeel dat de officialia hierdoor minder tijd zullen vergen, en de verkoop van uw boek sneller aangevat kan worden. We roepen u met klem op om voortaan de leuze te willen huldigen die u zelf een plek gunt in uw verhaal, en wel op blz. 67: ‘Doe op een ander nooit wat ge in Ledeberg ook niet zoudt doen.’ We hopen dan ook er te mogen op rekenen dat u vanavond uw schoenen niet zult uittrekken.

Angstvallig wachtend wat ons binnenkort nog meer met u te wachten en te stellen staat, verblijf ik

Met schriftelijke groeten,

Uw uitgever

Misdaden tegen de mensheid – Annemie Bulté

1 maart 2012 § Een reactie plaatsen

‘De Bende van Nijvel is ons nationaal trauma,’ zei de voormalige procureur van Charleroi Christian De Valkeneer onlangs, toen hij voorstelde om de terreurgolf uit de jaren 1980 te beschouwen als een ‘misdaad tegen de mensheid’, zodat ze nooit meer zou verjaren. De Bende van Nijvel is het meest berucht voor haar bloedige warenhuisovervallen, waarbij de buit totaal niet in verhouding stond met het aantal slachtoffers. Van 1982 tot 1985 vielen in totaal 28 doden en minstens een dozijn gewonden. De vier jaar durende moordcampagne zorgde voor een angstpsychose in België. Het onderzoek duurt al dertig jaar. Honderden speurders beten in de loop der jaren hun tanden stuk op het dossier. Geen van de moorden raakte tot nu toe opgelost.

Bijna niemand gelooft intussen nog dat dat ooit nog zal gebeuren. Daarvoor zijn er te veel fouten in het onderzoek gemaakt – iets te veel om het alleen aan onkunde te wijten. Eerst was er de gedwongen verhuis van het onderzoek van Dendermonde naar Charleroi, daarna lag het dossier jarenlang stof lag te vergaren in een paar oude paardenstallen. Bewijsmateriaal en DNA van verdachten raakten verloren. Honderden tips die telefonisch binnenkwamen bij de speurderscel werden verzegeld om daarna nooit meer te worden beluisterd. Een van de wagens die voor een overval had gediend, belandde op de schroothoop. Intussen tikten de jaren weg.

Een jaar geleden kreeg het onderzoek plots een nieuw elan: onderzoeksleider Eddy Vos organiseerde een reconstructie van de aanslag, op 9 november 1985, op het warenhuis Delhaize in Aalst en lanceerde een ultieme oproep naar getuigen. Er kwamen zeshonderd tips binnen en de speurderscel werd versterkt met nieuwe, frisse manschappen. Een jaar later maakt commissaris Eddy Vos geen deel meer uit van de onderzoekscel. De meest strijdlustige bendespeurder stapte ontgoocheld uit het onderzoek op, nadat eerder zijn vriend en geestesgenoot, onderzoeksrechter Jean-Paul Raynal gedwongen werd op te stappen. Beide mannen werkten al zestien jaar in het onderzoek en waren de enigen die nog een overzicht bewaarden op het metersdikke dossier. Het geheugen van het onderzoek is weg. De nieuwe speurders moeten weer helemaal van vooraf aan beginnen.

Op het ogenblik dat dit voorwoord in druk gaat, zit het onderzoek alweer in een – zoveelste – stroomversnelling. De nieuwe speurders van de Cel Waals-Brabant (CWB) hebben onlangs onder leiding van de nieuwe onderzoeksrechter Martine Michel 21 huiszoekingen verricht in Brussel, Gent, Charleroi en de Ardennen. Een machtsontplooiing waarbij zo’n honderd politieagenten werden ingeschakeld en waarbij de speurders opnieuw de kaart van de politieke piste trekken: extreemrechtse groeperingen zouden door het zaaien van terreur een ruk naar rechts hebben willen bewerkstelligen in de Belgische politiek. Een spoor dat tien jaar geleden ook al eens werd onderzocht. En zo zijn in de loop der jaren nog talloze hypothesen geformuleerd over de motieven en de achtergrond van de Bende: van puur banditisme tot Roze Balletten (seksfuiven van de ‘gestelde lichamen’ in confituurbaden), een complot van de rijkswacht en de CIA, een poging tot afpersing van Delhaize… ‘De antwoorden zitten in het dossier, daar ben ik van overtuigd,’ zei Eddy Vos bij zijn afscheid. De vraag is nu of de speurders het er nog uit zullen kunnen halen. Vanaf 9 november 2015 omstreeks 20 uur verjaart het bendedossier definitief. Dan zullen er geen onderzoeksdaden meer mogelijk zijn en zal de onderzoekscel worden ontbonden.

Toch blijven de slachtoffers en nabestaanden van de Bende van Nijvel na dertig jaar wachten nog steeds hopen op opheldering. Voor hen is het nationale trauma van België nog elke dag een puur persoonlijke nachtmerrie. Ook voor David Van de Steen, die negen jaar was toen hij zijn ouders en zijn zus zag vermoorden op de parking van de Delhaize in Aalst. Zelf raakte hij zwaargewond, maar hij haalde het. David is vandaag 35 jaar, getrouwd en vader van een zoontje. Hij vertelt hier zijn levensverhaal. Het verhaal van een overlever.

Annemie Bulté, maart 2012, voorwoord bij pocketuitgave ‘Niet schieten, dat is mijn papa!’ – David Van de Steen & Annemie Bulté, Rainbow Pockets.

Waar ben ik?

Je ziet het archief van maart, 2012 om VrijdagBlog.